11 listopada obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości, symboliczny dzień, w którym wracamy pamięcią do 1918 roku i ludzi, dzięki którym Polska po 123 latach niewoli odzyskała wolność.

Z tej okazji zapraszamy Państwa na wyjątkową audycję z Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Muzeum, otwarte sześć lat temu, to imponujący, nowoczesny gmach, którego znaczna część znajduje się pod ziemią – niemal 20 metrów pod powierzchnią.

CZYTAJ TAKŻE

Święto Niepodległości uczcili paradą motocyklową

2026-11-11

Starachowice uczciły odzyskanie niepodległości przez Polskę

2026-11-11

Pokaż więcej

To niezwykłe miejsce, które opowiada historię Marszałka Józefa Piłsudskiego, ale kryje również bogate zbiory archiwalne, na co dzień nieprezentowane zwiedzającym. Wśród nich są prawdziwe perełki, między innymi dziecięce laurki, które kielczanie przygotowali w 1935 roku z okazji imienin Józefa Piłsudskiego, nazywanego przez najmłodszych po prostu Dziadkiem.

Po muzeum oprowadza nas dr Stefan Artymowski, dyplomowany kustosz Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku oraz Roman Olkowski kierownik Działu Zbiorów.

Sukienka do chrztu przyszłego Marszałka

W Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku można zobaczyć niezwykłą pamiątkę – niewielką koszulkę, w której ochrzczono przyszłego Marszałka. Józef Klemens Piłsudski przyszedł na świat 5 grudnia 1867 roku w Zułowie na Wileńszczyźnie, w patriotycznej, wielodzietnej rodzinie. Matka, Maria z Billewiczów, wychowywała dzieci w tradycji katolickiej, ucząc je także miłości do Polski. Religijność samego Piłsudskiego była jednak niejednoznaczna. Szczególnie bliski był mu wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, którą nosił przy sobie. Nie był człowiekiem ostentacyjnie religijnym, uważał, że to prywatna sprawa.

Braterska znajomość, która zaprowadziła go na Syberię

Zanim Józef Piłsudski został Marszałkiem Polski, jako młody człowiek studiował medycynę i trafił w sam środek rosyjskiego śledztwa politycznego. W Wilnie związał się z konspiracyjnym środowiskiem rewolucyjnym, do którego wprowadził go starszy brat Bronisław. Ten zaangażował się w spisek związany z planowanym zamachem na cara Aleksandra III. Józef nie był głównym organizatorem zamachu, ale wiedział o działalności spiskowców i nie zawiadomił władz. W marcu 1887 roku został aresztowany. Bronisława skazano początkowo na śmierć, później wyrok zamieniono na zesłanie na Sachalin. Józef otrzymał pięć lat zesłania na Syberię. To doświadczenie na zawsze zmieniło jego życie.

Walka o niepodległość zaczynała się od słowa

Po powrocie z syberyjskiego zesłania w 1892 roku Józef Piłsudski zaangażował się w działalność Polskiej Partii Socjalistycznej. Posługiwał się pseudonimem „Wiktor” i szybko stał się jednym z jej najważniejszych działaczy. Wierzył, że walka o prawa robotników musi iść w parze z walką o niepodległą Polskę. Współtworzył konspiracyjne pismo „Robotnik”, które drukowano i kolportowano potajemnie. Tak powstawała tak zwana bibuła – nielegalna prasa, której rozpowszechnianie groziło więzieniem. Wraz z żoną Marią prowadził tajną drukarnię w Łodzi. W lutym 1900 roku oboje zostali aresztowani. Piłsudski trafił do warszawskiej Cytadeli, skąd ostatecznie uciekł po upozorowaniu choroby psychicznej.

Z krakowskich Oleandrów ruszyli po niepodległość

Józef Piłsudski wiedział, że sama działalność polityczna i konspiracyjna nie wystarczy. Dlatego budował polskie organizacje paramilitarne, przygotowujące młodych ludzi do przyszłej walki zbrojnej. Związek Strzelecki i Polskie Drużyny Strzeleckie stały się zapleczem przyszłego wojska. 6 sierpnia 1914 roku z krakowskich Oleandrów wyruszyła Pierwsza Kompania Kadrowa – około 150 strzelców, którzy mieli rozpocząć walkę z rosyjskim zaborcą. Po drodze, w Michałowicach, obalili rosyjskie słupy graniczne. 12 sierpnia dotarli do Kielc. Ten marsz, choć militarnie skromny, miał ogromne znaczenie symboliczne. Był początkiem nowego rozdziału polskiego czynu niepodległościowego.

Nie tylko eksponaty, ale tysiące świadectw historii

Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku to nie tylko nowoczesna wystawa opowiadająca o życiu Marszałka. To także ogromna skarbnica archiwaliów. W zbiorach znajdują się dokumenty, listy, fotografie, mapy, ulotki, plakaty, odznaczenia, sztandary i osobiste pamiątki związane z Piłsudskim oraz epoką, w której żył.

Tu Marszałek był przede wszystkim mężem i ojcem

W cieniu monumentalnej historii kryje się znacznie bardziej kameralne miejsce – dworek „Milusin”, rodzinny dom Józefa i Aleksandry Piłsudskich. Został zbudowany w 1923 roku według projektu architekta Kazimierza Skórewicza. To tutaj Marszałek odpoczywał od polityki, spędzał czas z żoną i córkami Wandą oraz Jadwigą. W domu zachowały się pamiątki przypominające o codziennym życiu rodziny, a wśród odzyskanych przedmiotów są między innymi meble zakupione z funduszy Komitetu Daru Żołnierza. Wokół dworku rozciąga się historyczny ogród z sadem, warzywnikiem i pasieką. To zupełnie inny obraz Piłsudskiego – nie wodza i polityka, ale gospodarza i człowieka rodzinnego.