M10D 215,072 MHz Zadzwoń do studia 41 200 20 20 
Żywokost lekarski (łac. Symphytum officinale L.) to roślina wieloletnia należąca do rodziny ogórecznikowatych. Powszechnie nazywana jest także kosztywałem lub „żywym gnatem”, co ma związek z faktem, że wywiera leczniczy wpływ na kości i stawy, (żywokost – odżywia kości).
Żywokost rośnie głównie w Europie (za wyjątkiem krańców północnych i południowych) i Środkowej Azji (aż po wschodnią Syberię), jednak czasami możemy spotkać go także na terenach Ameryki Północnej. W Polsce kosztywał jest uznawany za roślinę pospolitą i rośnie na terenie całego kraju, w tym przede wszystkim w pobliżu zbiorników wodnych, w okolicach rzek, jezior i stawów, w wilgotnych rowach oraz na mokrych łąkach i polach uprawnych. Występuje około 35 gatunków żywokostu, z czego w Polsce wyłącznie cztery z nich. Roślina ta może dorastać do ok. 50-150 cm wysokości. W sezonie wegetacyjnym tworzy duże, szerokolancetowate, ostro zakończone, zielone, ogonkowe liście odziomkowe, tworzące tuż nad ziemią dużą rozetę. Żywokost lekarski kwitnie późną wiosną i wczesnym latem (od maja do czerwca-lipca). Z pomiędzy liści wyrasta sztywny, wzniesiony i pusty w środku pęd, pokryty nielicznymi, naprzeciwległymi parami lancetowatych, wydłużonych, siedzących liści z wyraźnie zaznaczonym na blaszce unerwieniem. Zarówno pęd jak i liście są szorstko owłosione i ostro zakończone. Na szczytach pędów i z kątów liści wyrastają niewielkie kwiaty zebrane w zwisające kwiatostany typu sierpik. Pojedynczy kwiat ma dzwonkowaty (płatki korony zrośnięte ze sobą, a pręciki przyrośnięte do płatków), pękaty kształt i na brzegach wywinięte na zewnątrz płatki. Osadzony jest na krótkiej, owłosionej szypułce. Kwiaty są liliowo-fioletowe, ale mogą być też białe, kremowe lub różowe.
Żywokost tworzy gruby, silny, palowy korzeń z licznymi rozgałęzieniami, ciemno brunatny na zewnątrz i jasno-kremowy w środku. Po rozcięciu z korzenia żywokostu wydziela się lepki, tłustawy śluz. Korzeń żywokostu jest surowcem farmaceutycznym wykorzystywanym w celach leczniczych – wykopuje się go jesienią lub wiosną w drugim oraz trzecim roku wegetacji.
Roślinę można rozmnażać generatywnie przez wysiew nasion; przez podział dorosłych egzemplarzy lub przez sadzonki korzeniowe. Roślina na dobrym stanowisku mocno się rozrasta i daje obfity samosiew, dlatego może być bardzo ekspansywna.
Zastosowanie
Żywokost jest uznaną i cenioną rośliną leczniczą, mającą leczniczy wpływ na kości i stawy, co ma odzwierciedlenie nawet w jej nazwie „żywokost” – odżywia kości. Olejki i maści przyrządzone z żywokostu z powodzeniem stosuje się przy urazach, złamaniach, zwichnięciach, stanach zapalnych mięśni i ścięgien oraz wspomagająco w leczeniu żylaków, owrzodzeń, oparzeń i przypadku odmrożeń. Preparaty z żywokostu poleca się jednak stosować jedynie zewnętrzne, bo przyjmowane doustnie mogą przyczynić się m.in. do uszkodzenia wątroby, a nawet wykazywać działanie rakotwórcze. Zawarte w roślinie składniki mają jednak nie tylko właściwości lecznicze, ale też kosmetyczne, gdyż na skórę działają łagodząco i regenerująco. Żywokost wchodzi też w skład licznych kremów do cery wrażliwej lub trądzikowej.
Żywokost bywa także przydatny w ogrodzie, gdyż oprócz walorów estetycznych można z niego w prosty sposób przygotować cenne biopreparaty tj. gnojówki, wyciągi i wywary. Oczywiście najbardziej wartościowa będzie gnojówka, która przyda się zarówno do ochrony roślin przed mszycami jak również podczas ich nawożenia.
Gnojówka z żywokostu jest idealnym zamiennikiem gnojówek bogatych w azot sporządzanych z innych roślin, np. pokrzywy. Odżywczą dla roślin, bogatą w potas gnojówkę można stosować pod warzywa, drzewa i krzewy owocowe oraz inne rośliny. Dzięki dużej zawartości potasu sprawdzi się ona idealnie pod uprawę roślin owocujących. Gnojówką z żywokostu możemy także podlewać kompost, gdyż przyspiesza tworzenie się próchnicy.
Gnojówka z żywokostu
Aby przygotować gnojówkę z żywokostu, musimy umieścić ziele w plastikowej beczce i zalać je zimną wodą (ok. 1 kg żywokostu na 10 litrów wody). Pojemnik nie może być metalowy, gdyż podczas fermentacji uwalniają się związki chemiczne, które mogą wchodzić w niekorzystne reakcje z metalem. W beczce należy też zostawić nieco wolnej przestrzeni w górnej części, bo jeśli napełnimy ją po brzegi, pieniący się i burzejący w czasie fermentacji płyn może „wykipieć”. Beczkę ustawiamy w zacienionym miejscu na 2-3 tygodnie, gdyż tyle czasu powinna trwać fermentacja. Warto też co 1-2 dni mieszać zawartość beczki, co ułatwi tworzenie się nawozu.
Kiedy płyn przestanie pracować i stanie się bardziej klarowny, rozcieńczamy go wodą w proporcji 1:10 i podlewamy nim zarówno rośliny użytkowe, w tym głównie warzywa oraz drzewa i krzewy owocowe, jak i ozdobne. Kiedy mamy problem z mszycami, rozcieńczamy gnojówkę wodą w stosunku 1:5 i pryskamy rośliny zaatakowane przez szkodniki.
Wyciąg z żywokostu
Znacznie łatwiejszy do przygotowania, choć nie tak intensywny jak gnojówka, jest natomiast wyciąg z żywokostu. Aby go otrzymać, zalewamy ziele żywokostu zimną wodą i odstawiamy na 12-24 godz. (ok.1 kg ziela na 10 litrów wody).
Po tym czasie płyn przecedzamy i po rozcieńczeniu wodą w proporcji 1:4, zasilamy nim rośliny. Nierozcieńczony preparat możemy natomiast wykorzystać do oprysku kapusty
Kapusta (Brassica L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny … More, zaatakowanej przez szkodniki roślin kapustnych. Wyciąg powinien być zużyty w ciągu doby od przygotowania, gdyż później zacznie fermentować.
Wywar z żywokostu
Wywar z żywokostu przygotowuje się podobnie, jak wyciąg (ok. 1 kg ziela na 10 litrów wody), ale po zalaniu roślin wodą, należy gotować całość przez ok. 30-60 min, następnie ostudzić, odcedzić i bez rozcieńczenia wykorzystać do oprysku roślin przeciwko mszycom, szkodnikom warzyw kapustnych (tantniś krzyżowiaczek, bielinek) i miodówkom (jabłoni, grusz i bukszpanów).
Anna Janus
