M10D 215,072 MHz Zadzwoń do studia 41 200 20 20 
Literacką Nagrodę Nobla 2023 przyznano norweskiemu autorowi Jonowi Fosse „za jego nowatorskie sztuki i prozę, które oddają głos niewysłowionemu”.
Jon Fosse urodził się w 1959 roku w Haugesund na zachodnim wybrzeżu Norwegii. Na jego ogromną twórczość napisaną w norweskim nynorsku, obejmującą różnorodne gatunki, składa się bogactwo sztuk teatralnych, powieści, tomików poezji, esejów, książek dla dzieci i tłumaczeń. Chociaż jest dziś jednym z najczęściej wystawianych dramaturgów na świecie, coraz większe uznanie zyskuje także dzięki swojej prozie. Jego debiutancka powieść „Raudt, svart” (1983), choć buntownicza i surowa emocjonalnie, poruszył temat samobójstwa i pod wieloma względami nadała ton jego późniejszej twórczości.
Europejski przełom w twórczości Fosse’a jako dramaturga nastąpił wraz z wystawieniem w 1999 roku w Paryżu sztuki Claude’a Régy’ego „Nokon kjem til å komme” (1996; „Ktoś przyjdzie”, 2002). Nawet w tym wczesnym utworze, poruszającym motywy pełnego lęku oczekiwania i paraliżującej zazdrości, wyjątkowość Fosse jest w pełni widoczna. W swojej radykalnej redukcji języka i dramatycznej akcji wyraża najpotężniejsze ludzkie emocje niepokoju i bezsilności w najprostszych, codziennych słowach. To właśnie dzięki tej zdolności do wywoływania utraty orientacji w człowieku i temu, jak paradoksalnie może to zapewnić dostęp do głębszego doświadczenia bliskiego boskości, stał się on uważany za głównego innowatora współczesnego teatru.
Podobnie jak jego wielki prekursor norweskiej literatury nynorskiej, Tarjei Vesaas, Fosse łączy silne więzi lokalne, zarówno językowe, jak i geograficzne, z modernistycznymi technikami artystycznymi. Do swoich Wahlverwandschaften zalicza takie nazwiska jak Samuel Beckett, Thomas Bernhard i Georg Trakl. Chociaż Fosse podziela negatywne poglądy swoich poprzedników, nie można powiedzieć, że jego szczególna gnostycka wizja doprowadziła do nihilistycznej pogardy dla świata. Rzeczywiście, w jego twórczości jest mnóstwo ciepła i humoru, a także naiwna wrażliwość na surowe obrazy ludzkich doświadczeń.
W swojej drugiej powieści „Stengd gitar” (1985) Fosse przedstawia nam wstrząsającą wariację na temat jednego ze swoich głównych tematów – krytycznego momentu niezdecydowania. Młoda matka wychodzi z mieszkania, aby wyrzucić śmieci do zsypu, ale zamyka się w środku, z dzieckiem wciąż w środku. Musi szukać pomocy, ale nie może tego zrobić, ponieważ nie może porzucić dziecka. Choć artystka, mówiąc kafkowsko, znajduje się „przed prawem”, różnica jest wyraźna: Fosse przedstawia codzienne sytuacje, które łatwo rozpoznać z naszego życia. Podobnie jak w przypadku jego pierwszej książki, powieść jest mocno zredukowana do stylu, który stał się znany jako „minimalizm Fosse”.
W „Sterk vind” (2021), określanym mianem „poematu dramatycznego”, widoczne jest coraz większe wykorzystanie przez Fosse’a obrazów i symboliki w jego sztukach. Już od publikacji jego pierwszego zbioru poezji „Engel med vatn i augene” w 1986 roku język liryczny zawsze stanowił dla niego doskonałe źródło informacji. Najnowsze wydanie jego poezji zbiorowej „Dikt i samling” (2021) potwierdza, jak ważną rolę, jaką poezja odegrała dla niego na przestrzeni lat, stanowiąc podstawę jego elementarnej dykcji i poczucia granic języka.
