Najstarszą znaną kolędę polską odnaleziono na… Ponidziu [TEKST]

„Zdrow bądź, krolu anjelski” – to najstarsza znana kolęda polska. Pod koniec XIX wieku jej tekst został odnaleziony wśród rękopisów pochodzących z biblioteki wikariuszy wiślickich. Utwór został zapisany w kazaniu z 1424 roku Jana Szczekny, magistra praskiego, późniejszego mnicha cysterskiego i spowiednika królowej Jadwigi.

Czytaj również

Zima wróciła na drogi

2026-02-15

Koncert The Glycerine w Studiu GRAM Radia Kielce

2026-02-13

Franciszek Rusak, niestrudzony łowca ciekawostek z historii, etnografii i kultury Ponidzia, a prywatnie mieszkaniec Buska-Zdroju, przypomniał o historii najstarszej polskiej kolędy w swojej książce „Rok na cztery części podzielon”, w której zebrał charakterystyczne dla Ponidzia zwyczaje i święta obchodzone w ciągu całego roku. Jak tłumaczy, tekst kolędy został odnaleziony i opublikowany przez Aleksandra Brücknera, historyka literatury i kultury polskiej. Dodał, że zależnie od redakcji kolęda liczy od 14 do 17 wersów.

Zdrow bądź, krolu anjelski

K nam na świat w ciele przyszły,

Tyś zajiste Bog skryty,

W święte czyste ciało wlity.

– „Tyś zajiste Bog skryty”, dzieciątko jest prawdziwym Bogiem. Kolęda oznajmia nadejście na świat Boga-człowieka – wyjaśnia regionalista z Buska-Zdroju.

Tekst kolędy był prawdopodobnie tłumaczeniem z oryginału czeskiego lub łacińskiego utworu „Ave rex angeleorum”.

– Informacja o tym, że kolęda została odnaleziona na Ponidziu nie jest powszechnie znana, a jako ponidzianie możemy być z tego faktu dumni. Niestety nie znamy melodii do tego utworu. Nie wiemy więc, czy jest to utwór bardziej meliczny czy recytacyjny, ale wiemy na pewno, że jest on odnotowany w annałach historii literatury polskiej – podkreślił Franciszek Rusak.

Przy okazji tematyki kolędowej zapytaliśmy mieszkańców Stopnicy i Buska-Zdroju, jaka jest ich ulubiona kolęda. Nasi rozmówcy wymieniali m.in. kolędy: „Wśród nocnej ciszy”, „Przybieżeli do Betlejem pasterze” czy „Nie było miejsca dla Ciebie”. Każdy z nich ma własne wspomnienia związane z daną kolędą. Jedni pamiętają je z dzieciństwa, drudzy w ich tekstach i melodii odnajdują magię i wyjątkowość Świąt Bożego Narodzenia.

–  Najchętniej słucham i śpiewam kolędę „Lulajże Jezuniu”, dlatego że jestem matką, a ta kolęda przypomina mi o mojej matczynej miłości do swoich dzieci na wzór miłości Matki Bożej do Dzieciątka Jezus – powiedziała Leokadia Lach ze Stopnicy.   

Z badań polskich literaturoznawców wynika, że w Polsce od czasów średniowiecza do XVII i XVIII wieku powstało ponad 800 różnych kolęd. Najwięcej w całej Europie. Większość z nich to teksty anonimowe. 

TEKST PODSTAWOWY NAJSTARSZEJ POLSKIEJ KOLĘDY:

Zdrow bądź, krolu anjelski

K nam na świat w ciele przyszły,

Tyś zajiste Bog skryty,

W święte czyste ciało wlity.

Zdrow bądź, Stworzycielu

Wszego stworzenia,

Narodziłś się w ucirpienie

Prze swego luda zawinienia.

Zdrow bądź, Panie, ot Panny

Jenżś się narodził za ny.

Zdrow bądź, Jesu Kryste, krolu,

Racz przyjęci naszę chwałę.

Racz daci dobre skonanie

Prze twej matki zasłużenie,

Abychom cię wżdy chwalili,

Z tobą wiecznie krolowali. Amen