Pogrom pozostaje przestrogą przed siłą dezinformacji i uprzedzeń

Profesor Stanisław Krajewski z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, współprzewodniczący Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, ocenił w rozmowie z PAP, że wydarzenia sprzed 80 lat pozostają przestrogą również dla współczesnego społeczeństwa.

– W relacjach międzyludzkich istnieje cienka bariera, po przekroczeniu której człowiek staje się dla drugiego wrogiem. To, że jedni ludzie są nam bliżsi, a inni pozostają obcy, jest naturalne. Problem zaczyna się wtedy, gdy w drugim człowieku zaczynamy widzieć sprawcę naszych nieszczęść – powiedział.

Jak zaznaczył, nie ma prostych sposobów zapobiegania takim zjawiskom. Kluczowe jest jednak uświadomienie sobie, że negatywne emocje mogą narastać pod wpływem plotki lub fałszywej informacji i prowadzić do zachowań przekraczających normalne granice.

Odnosząc się do wydarzeń z 4 lipca 1946 roku, profesor wskazał, że bezpośrednim impulsem do wybuchu przemocy była fałszywa pogłoska o porwaniu dziecka. – To był absolutny fake – całkowicie fałszywa plotka o rzekomym porwaniu i zabiciu dziecka przez Żydów. Opierała się ona na dawnych uprzedzeniach i mitach o mordach rytualnych, które wielokrotnie były prostowane, nawet przez papieży. Mimo to fatalny zbieg okoliczności doprowadził do wybuchu strasznych zachowań – powiedział PAP.

Prof. Krajewski zwraca uwagę, że postęp technologiczny wcale nie idzie w parze z większą czujnością społeczeństwa. – Wręcz przeciwnie. Społeczeństwo nie jest dziś bardziej odporne na dezinformację niż 80 lat temu, a internet sprawia, że fałszywe informacje rozprzestrzeniają się znacznie szybciej. Złowroga plotka może dziś rozprzestrzenić się w ciągu sekund i wywołać emocje na znacznie większą skalę niż kiedyś. Pogrom pozostaje przestrogą przed siłą dezinformacji i uprzedzeń – ocenił.

Filozof zwrócił również uwagę na odpowiedzialność pojedynczego człowieka wobec zachowań tłumu.

– Przeciwstawienie się tłumowi będącemu w amoku wymaga wielkiej odwagi. Ale każdy z nas może po prostu nie uczestniczyć w złu. Nieuczestniczenie w złu nie jest rzeczą trudną i pozostaje w zasięgu każdego z nas – podsumował.

4 lipca 1946 r. w Kielcach, poza wydarzeniami na Plantach, doszło także do innych zajść, których ofiarami padli obywatele narodowości żydowskiej. Na tle rabunkowym zamordowano mieszkankę Kielc pochodzenia żydowskiego Reginę Fisz i jej kilkutygodniowe dziecko.

Zgodnie z ustaleniami pionu śledczego IPN podczas pogromu w Kielcach, w którym uczestniczyli cywilni mieszkańcy miasta, milicjanci i żołnierze, zginęło 37 osób narodowości żydowskiej i troje narodowości polskiej. Rannych zostało 35 Żydów. Po pogromie władze komunistyczne wykorzystały wydarzenia w kampanii propagandowej wymierzonej w podziemie niepodległościowe, Polskie Stronnictwo Ludowe, Kościół oraz władze RP na uchodźstwie. Wywołana pogromem fala paniki doprowadziła do emigracji z Polski około 70 tys. Żydów.

Okoliczności i przebieg pogromu pozostają przedmiotem badań historyków oraz debat naukowych.