M10D 215,072 MHz Zadzwoń do studia 41 200 20 20 
Z 220 do 102 spadła z roku na rok liczba gmin bez żadnego psychologa szkolnego – wynika z raportu przygotowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. – To punkty krytyczne. Wsparcie psychologiczne nie powinno zależeć od kodu pocztowego – powiedział autor badania Dominik Kuc.
Raport przedstawiono podczas wtorkowej konferencji w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Dominik Kuc, ekspert IPiN i autor badania, powiedział, że zostało ono sporządzone na podstawie danych uzyskanych z 90 proc. gmin.
– Wystąpiliśmy do gmin, powiatów i miast z całego kraju o dostęp do wstępnych arkuszy organizacyjnych szkół – wyjaśnił Kuc. Zauważył, że zaplanowanych etatów dla psychologów szkolnych jest 9,79 tys., obsadzono 8,64 tys., pozostaje 1,11 tys. wakatów.
– Pozostaje 11,81 proc. nieobsadzonych stanowisk dla psychologów szkolnych. To oznacza, że coraz więcej specjalistów pracuje w polskich szkołach. Trzy lata temu ten brak sięgał 26 proc. – zaznaczył Kuc.
Ekspert wskazał, że są widoczne wyraźne różnice regionalne, szczególnie między dużymi miastami a gminami w całym kraju. Najwięcej psychologów brakuje w województwach: świętokrzyskim – 23,3 proc., podlaskim – 18,98 proc i zachodniopomorskim – 15,5 proc. Na przeciwległym krańcu są województwa: kujawsko-pomorskie – 7,44 proc., śląskie – 8,26 proc. i pomorskie – 9,01 proc.
– Są także wyraźne różnice miedzy szkołami podstawowymi ponadpodstawowymi. Psychologów brakuje w 12,88 proc. szkół podstawowych i 8,79 w szkołach ponadpodstawowych. To tendencja obserwowana także w poprzednich badaniach – wskazał Kuc.
Zaznaczył, że wsparcie psychologiczne nie powinno zależeć od kodu pocztowego ucznia i uczennicy.
– Jednak nadal obserwujemy obecność białych plam na mapie kraju. To punkty krytyczne. Teraz są 102 gminy, które nie zatrudniają ani jednego psychologa szkolnego. Ale tu też w ostatnich latach obserwujemy zmiany. W 2023 roku było 450 takich gmin, dwa lata później 220 – wymieniał autor badania.
Najwięcej samorządów bez żadnego psychologa szkolnego jest w województwach: podlaskim – 17 gmin, zachodniopomorskim – 15 gmin i mazowieckim – 15 gmin.
– To pokazuje, że mimo wyraźnego wzrostu liczby psychologów w szkołach w ostatnich latach, ich dostępność nadal nie jest równomierna – zaznaczył Kuc.
Krzysztof Ostaszewski, prof. IPiN, kierownik Zakładu Profilaktyki Młodzieżowej „Pro-M”, powiedział, że potrzeba wsparcia specjalistycznego dotyczy ok. 20-25 proc. uczniów, którzy w ciągu całego toku edukacji mają różnego rodzaju trudności, problemy, kryzysy i zaburzenia. Zaznaczył, że tylko niewielka grupa uczniów wymaga ciągłej opieki specjalistycznej.
– Pedagog i psycholog szkolny są najbliżej. Dlatego ich codzienna praca jest bardzo dobrą inwestycją w zdrowie psychiczne młodych ludzi – wskazał profesor.
Ostaszewski zaznaczył, że rolą psychologów szkolnych jest m.in wpieranie uczniów np. w sytuacjach konfliktów z rówieśnikami. Nazwał ich także „sojusznikami psychiatrów” – ponieważ stres szkolny jest jednym z ważniejszych czynników powodujących problemy psychiczne, a psychologowie mogą zareagować na wczesnym etapie kryzysu, oraz „sojusznikami rodziców” – bo „jest wiele napięć między szkołą a rodzicami w polskiej szkole”.
Milena Markiewicz, ekspertka IPiN z Zakładu Profilaktyki Młodzieżowej, powiedziała, że w szkołach w całej Polsce prowadzony jest program zapobiegania zachowaniom samobójczym. Jest oparty na dowodach naukowych i realizowany w ramach zadań Narodowego Programu Zdrowia.
– Odbiorcami tych działań są nie tylko dzieci i młodzież, ale również kadra szkolna. Prowadzimy także szkolenia skierowane do nauczycieli i szkolnych specjalistów. Chcemy, aby osoby pracujące z młodzieżą wiedziały, jak rozpoznawać sygnały kryzysu i jak właściwie reagować – wyjaśniała Markiewicz.
Program działa od 2022 roku. Początkowo w pilotażu wzięło udział 30 szkół, w kolejnych latach powiększano ich liczbę. W tym roku szkolnym będzie wdrażany w 300 placówkach.
– Program zwiększa wiedzę uczniów na temat depresji i zachowań samobójczych. On też zmienia postawy uczniów, na bardziej proaktywne. Wiedzą jak zareagować, gdy w kryzysie jest ich kolega lub koleżanka – powiedziała Markiewicz.
Uczestnicy programu wypełniają też ankietę dotyczącą m.in. myśli rezygnacyjnych i planów samobójczych. Plany zgłosiło od 3 proc. ankietowanych, myśli rezygnacyjne kilkanaście procent.
Markiewicz zaznaczyła, że w chwili wystąpienia kryzysu psychicznego ważne jest włączenie właściwej pomocy. Podkreśliła jednak znaczenie profilaktyki.
– Chodzi o to, żeby działać zanim w ogóle ten kryzys wystąpi. Dlatego tak ważne jest, żeby te oddziaływania podejmować, by były przemyślane i przede wszystkim oparte o wiedzę naukową – powiedziała ekspertka.
Kamila Wnuk, przedstawicielka Młodzieżowego Sejmiku Województwa Mazowieckiego i uczennica szkoły ponadpodstawowej powiedziała, że z perspektywy uczniów ważna jest obecność psychologa w szkole.
– Czasem młoda osoba sama nie wie jeszcze, co się z nią dzieje. Może też bać się powiedzieć o tym rodzicom czy nauczycielom. Dlatego ważne jest, żeby w szkole była osoba, do której można po prostu przyjść i powiedzieć: Nie wiem, co się ze mną dzieje, ale potrzebuję z kimś porozmawiać. I żeby nie trzeba było długo szukać pomocy – wskazała uczennica.
Osoby wymagające wsparcia mogą skorzystać siedem dni w tygodniu z całodobowego telefonu 800 70 22 22 w Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym.
Podobnie działa Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka – całodobowo, siedem dni w tygodniu, tel. 800 12 12 12. Jeśli ktoś ma informacje dotyczące zagrożenia życia lub zdrowia, może zadzwonić też pod numer alarmowy 112.
