M10D 215,072 MHz Zadzwoń do studia 41 200 20 20 
Audycja Radia Kielce pomogła w ustaleniu losów polskiego żołnierza, który znalazł się na tzw. liście Ładosia. Dokument zawiera nazwiska ponad 3 tysięcy osób, dla których polscy dyplomaci organizowali podczas wojny pomoc w postaci fałszywych paszportów krajów Ameryki Łacińskiej.
Na liście znalazł się m.in. Czesław Pankowski, żołnierz Armii Krajowej, późniejszy żołnierz wyklęty, który wraz z żoną i dziećmi podczas II wojny światowej ukrywał się u rodziny Stolarczyków w powiecie jędrzejowskim.
Z Radiem Kielce skontaktował się Ambasador Polski w Szwajcarii – Jakub Kumoch, który szukając informacji o Czesławie Pankowskim, znalazł jedną z naszych audycji z cyklu „Polacy ratujący Żydów”. Ambasador był osobiście zaangażowany w ustalenie losów polskiego żołnierza.
– Dzięki Państwa pracy udało się ustalić niesłychane losy polskiego żołnierza AK, a później żołnierza wyklętego Czesława Pankowskiego. Bardzo długo staraliśmy się dociec, czy ta osoba, o której Państwo zrobili wzruszający materiał i osoba, znajdująca się w naszych dokumentach to ten sam człowiek. Udało się to niedawno. Ksiądz Witold Stolarczyk, który jako młody człowiek wraz z rodzicami przechowywał rodzinę Pankowskich potwierdził, że Pankowski mówił o próbie uzyskania jakiegoś paszportu, mówił też o swoich interesach przed wojną na terenie niemieckojęzycznym. Mamy więc pewność, że to ta sama osoba – powiedział ambasador.
Posiadanie fałszywego paszportu Paragwaju, Hondurasu, Haiti lub Peru mogło ocalić życie. Zamiast do obozów zagłady, posiadacze takich dokumentów w większości trafiali do obozów dla internowanych, gdzie część z nich doczekała końca wojny. W zdobywanie i fałszowanie dokumentów było zaangażowanych trzech polskich dyplomatów: Aleksander Ładoś, Antoni Rokicki i Stefan Ryniewicz. Ich działania były jedną z największych masowych operacji ratunkowych podczas II wojny światowej. Czesław Pankowski starał się zdobyć fałszywy paszport poprzez struktury AK. W sprawę był zaangażowany także szwajcarski przedsiębiorca, który najpewniej był przed wojną partnerem biznesowym Pankowskiego.
Jednak to nie wszystkie niespodzianki związane z tą historią. Dokumenty dotyczące Czesława Pankowskiego okazały się też źródłem bardzo ważnych rodzinnych informacji dla konsula honorowego RP w Zurychu Markusa Blechnera. Znajduje się na nich nazwisko jego ojca, Jacoba.
– Przede wszystkim nie wiedziałem, że mój ojciec był kiedykolwiek zaangażowany w jakąkolwiek działalność związaną z dostarczaniem paragwajskich paszportów. To było ogromne zaskoczenie. Mój ojciec musiał to utrzymywać w ścisłej tajemnicy, nie mówiąc o tym nawet mojej matce. To było nielegalne, a on sam był uchodźcą z Niemiec. Gdyby jego działalność wyszła na jaw, mógłby zostać deportowany ze Szwajcarii wraz z całą rodziną, w tym ze mną. Jestem dumny, to dla mnie zaszczyt, że miałem ojca, który pomagał innym, takim jak Czesław – mówił Markus Blechner w rozmowie z Radiem Kielce.
Czesław Pankowski wraz z żoną, która z judaizmu przeszła na chrześcijaństwo i trójką dzieci przetrwali wojnę, najpierw ukrywając się u rodziny Stolarskich, a następnie w lesie, w kryjówce AK. Czesław i jego pasierb Józef są pierwszymi Żołnierzami Niezłomnymi, którzy znaleźli się na liście Ładosia. Czesław Pankowski zginął z rąk funkcjonariuszy UB w 1945 roku, po zakończeniu wojny. W podobnych okolicznościach życie stracił Józef.
Ambasada Polski w Szwajcarii wspólnie z Żydowskim Instytutem Historycznym, IPN-em, Instytutem Pileckiego i Muzeum Auschwitz-Birkenau postanowiła odtworzyć tzw. listę Ładosia, by upowszechnić wiedzę na temat działalności polskich dyplomatów. Prace nad weryfikacją nazwisk trwały prawie półtora roku. Dotąd udało się udokumentować ponad 700 przypadków ocalenia. Los wielu posiadaczy paszportów Ładosia nadal jest nieznany.
Markus Blechner złożył wniosek do Yad Vashem o pośmiertne nadanie tytułu Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata polskim dyplomatom zaangażowanym w pomoc. Odznaczenie zostało przyznane Antoniemu Rokickiemu. Pozostali dyplomaci mają otrzymać listy pochwalne.
POSŁUCHAJ HISTORII RODZINY STOLARCZYKÓW
