M10D 215,072 MHz Zadzwoń do studia 41 200 20 20 
Sąd Najwyższy uwzględnił skargę nadzwyczajną Prokuratura Generalnego od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z 2012 roku, dotyczącego nabycia spadku. Okazało się, że 11 lat wcześniej zostało wydane orzeczenie w tej samej sprawie.
Sąd Najwyższy uchylił orzeczenie w zaskarżonej części i przekazał sprawę do ponownego – czytamy na stronie internetowej Prokuratury Krajowej. W Sądzie Rejonowym w Kielcach toczyło się postępowanie spadkowe po mężczyźnie zmarłym w 1998 roku. Wnioskowała oto jego żona. Zostało zakończone w 2001 roku. Zgodnie z decyzją instytucji, spadkobiercami zmarłego zostali żona w 4/16 częściach oraz czworo dzieci w 3/16 częściach.
Kilkanaście lat później również przed Sądem Rejonowym w Kielcach zawisło kolejne postępowanie po tym samym zmarłym, tym razem z wniosku jego wnuczki. Postanowieniem z 2012 roku spadek po zmarłym przyznano żonie w 1/4 części oraz czwórce jego dzieci, a także wnuczce (córce piątego dziecka spadkodawcy, zmarłego w 1974 roku) po 3/20 części każdy.
Sprawę ujawnił urząd skarbowy. Następnie prokurator zainicjował postępowanie dotyczące zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z 2001 roku, poprzez uwzględnienie w kręgu podmiotów powołanych do dziedziczenia wnuczki zmarłego. Wniosek został odrzucony przez sąd, nie uwzględniono też wniesionego w sprawie zażalenia. Równolegle, podjęta próba wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania okazała się bezskuteczna. Również postępowania zainicjowane przez wnuczkę spadkodawcy zakończyły się niepowodzeniem.
Analogiczne stany faktyczne były przedmiotem licznych sporów interpretacyjnych. Ostatecznie orzecznictwo stanęło na stanowisku, iż usunięcie z obiegu prawnego prawomocnych lecz wadliwych, poprzez swoje zdublowanie, orzeczeń powinno nastąpić poprzez ich zakwestionowanie skargą o wznowienie i w pierwszej kolejności wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia wydanego później. Natomiast pierwotne orzeczenie bądź pozostanie w obrocie prawnym bądź może być przedmiotem wniosku „o zmianę” o ile zostanie wykazane „że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony”. W przypadku złożenia wniosku przez osobę, która nie uczestniczyła we wcześniejszym postępowaniu, nie obowiązują ją jakiekolwiek ograniczenia czasowe.
Rozstrzygający sprawę Sąd Najwyższy podzielił argumentację zawartą w skardze nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego. Uznał, że orzekając ponownie w tej samej sprawie sąd naruszył konstytucyjne zasady ochrony zaufania obywateli do Państwa, pewności i działania w granicach i na podstawie prawa oraz sprawiedliwości społecznej, a także rażąco naruszył przepisy kodeksu postępowania cywilnego.
W wyroku przywołano orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazujące na to, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, sąd ma obowiązek podejmowania działania z urzędu, co oznacza że sąd nie może poprzestać na tym, co zostanie zaoferowane przez uczestników postępowania. Sąd Najwyższy wskazał na konieczność podjęcia z urzędu przez sąd rejonowy działań nie tylko umożliwiających ustalenie faktycznego kręgu spadkobierców i zakresu majątku spadkowego, ale również ustalenie czy nie doszło do wcześniejszego spadkobrania, a tym samym wyeliminowanie sytuacji wydania kolejnego orzeczenia w tej samej sprawie. Zdaniem Sądu Najwyższego, Sąd Rejonowy powyższego obowiązku nie dopełnił.
Ponadto w wyroku podkreślono, że osoby objęte kwestionowanym rozstrzygnięciem, znalazły się w sytuacji w której zapadłe orzeczenie sądu mimo, że jest prawomocne nie ma charakteru wiążącego. Sąd Najwyższy wskazał, że zaistniała sytuacja doprowadziła do stanu niepewności prawnej, w ramach którego spadkobiercy nie otrzymali jednoznacznego potwierdzenia uprawnień spadkowych, w czym w sposób oczywisty przejawia się naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu.
Sąd Najwyższy podzielił również stanowisko Prokuratora Generalnego dotyczące naruszenia przez kielecki sąd przepisu art. 64 ust 1 i 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Podkreślił, że prawo to wiąże się z obowiązkiem organów państwa do ochrony wszelkich praw obligacyjnych związanych ze spadkiem, a także ustanowienia i zabezpieczenia odpowiednich procedur, które mają na celu stwierdzenie nabycia spadku, ochronę nabywcy, jak też dział spadku.
Uwzględniając skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego, Sąd Najwyższy uchylił postanowienie w zaskarżonej części i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kielcach.
