M10D 215,072 MHz Zadzwoń do studia 41 200 20 20 
Instytut Pileckiego upamiętni Mariannę i Wacława Stradowskich, zamordowanych przez Niemców za ukrywanie pięciorga Żydów. Uroczystości odbędą się w czwartek (15 września) w Chmielniku.
W samo południe rozpocznie je msza święta w kościele pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Chmielniku. Po nabożeństwie nastąpi odsłonięcie pamiątkowej tablicy. Wydarzenie odbędzie się w ramach programu „Zawołani po imieniu”, który realizuje Instytutu Pileckiego. Jego koordynatorka, dr Anna Stróż-Pawłowska wyjaśnia, że został on zainaugurowany ponad trzy lata temu przez prof. Magdalenę Gawin i poświęcony jest Polakom, którzy za pomoc Żydom, w czasie niemieckiej okupacji, stracili życie.
– Jest to program wyjątkowy. Trudno przecenić jego społeczny wymiar. Nie ograniczamy się jedynie do kwerend regionalnych i terenowych, do sporządzenia materiałów informacyjnych, edukowania na ten temat, ale zależy nam bardzo na tym, by ci „przywracani” bohaterowie powrócili na łono lokalnej społeczności. Te upamiętnienia realizujemy w ścisłym porozumieniu i z rodziną ofiar i z przedstawicielami władz lokalnych. W tym przypadku to Urząd Miasta i Gminy w Chmielniku oraz Starostwo Powiatowe w Kielcach – wyjaśnia.
Historia z tragicznym finałem
W Chmielniku, na rogu ulic Wspólnej i Lubańskiej, odsłonięty zostanie kamień pamięci, na którym znajduje się tablica z nazwiskami upamiętnionych osób – Marianny i Wacława Stradowskich. Jak mówi dr Anna Stróż-Pawłowska, to 28 taki obelisk, a grono „zawołanych po imieniu” powiększy się do 64 osób.
– To kolejna tragiczna historia. Mówimy o przyjęciu pod dach prześladowanych Żydów, najpewniej było to pięć osób: dwaj bracia Pasternakowie oraz nieznane z nazwiska małżeństwo z dzieckiem. Z zeznań córki Stradowskich wynika, że była to 10-letnia dziewczynka. Zostali przyjęci prawdopodobnie pod koniec 1942 roku. To jest czas, kiedy trwa akcja Reinhardt, likwidowane są getta, Żydzi są zabijani na miejscu albo wywożeni do obozów zagłady. Od lata 1942 roku Żydzi zaczynają się masowo ukrywać i szukać pomocy. Najprawdopodobniej w wyniku donosu, Niemcy docierają do rodziny Stradowskich, na miejscu mordują Żydów ukrywanych przez polską rodzinę.
Dr Anna Stróż-Pawłowska dodaje, że Stradowskim udaje się ukryć w zabudowaniach gospodarczych.
– Wacław ukrywa się w innym miejscu, niestety kilka dni później zarówno on, jak i matka zostają pojmani przez Niemców, osadzeni najpierw w więzieniu w Pińczowie, później przeniesieni do więzienia w Kielcach. Toczy się rozprawa, w wyniku której zostają skazani na śmierć. Wyrok zostaje wykonany nad ranem, 23 grudnia 1943 roku – mówi.
Upamiętnienie i edukacja
Dodaje, że historia jest o tyle wyjątkowa, że w większości przypadków rodziny pomagające Żydom giną na miejscu.
– Tutaj mamy do czynienia z pełnym, bardzo dobrze udokumentowanym procesem sądowym. Córki Stradowskich próbują się nawet odwoływać do Generalnego Gubernatora jednak Hans Frank odmawia prawa laski. Wyrok zostaje wykonany – zaznacza.
Uroczystości odbędą się w czwartek, natomiast na środę zaplanowano warsztaty edukacyjne dla młodzieży, seminarium dla nauczycieli, a także spotkanie dla mieszkańców Chmielnika. Te wydarzenia wspólnie organizują Instytut Pileckiego i Ośrodek Edukacyjno-Muzealny „Świętokrzyski Sztetl” w Chmielniku.
Dr Anna Stróż-Pawłowska podkreśla, że szczególne znaczenie ma spotkanie z lokalną społecznością.
– Często w ich wyniku udaje się nawiązać kontakty z innym osobami, usłyszeć o kolejnej takiej historii, poruszenie tego tematu sprawia, że otwierają nam się nowe wątki – objaśnia.
Program „Zawołani po imieniu” jest objęty Patronatem Narodowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania Niepodległości.
Wydarzenia w „Świętokrzyskim Sztetlu”
„Świętokrzyski Sztetl” w Chmielniku zaprasza także na wydarzenia, które odbędą się w weekend. W piątek o godz. 8.30 zaplanowano XI Spotkania z Kinem o Żydowskich Wątkach im. Andrzeja Kozei, których gościem będzie aktor Lech Dyblik. Natomiast w niedzielę, 18 września, o godz. 16.00 w Ośrodku pojawi się Zbigniew Rokita – autor książki „Kajś”, który w 2021 roku został podwójnym zwycięzcą Nagrody Literackiej Nike. W niedzielę, w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa wstęp do chmielnickiej synagogi jest bezpłatny.
