MARSZ SZLAKIEM PIERWSZEJ KOMPANII KADROWEJ
Sierpień 1914 r. Strzelcy na krakowskich Oleandrach / Fot. NAC

108 lat temu, 3 sierpnia 1914 roku, Józef Piłsudski powołał Pierwszą Kompanię Kadrową, która trzy dni później rozpoczęła historyczny „Marsz ku Wolności”. Utworzona z oddziałów strzeleckich była pierwszym od powstania styczniowego regularnym oddziałem armii polskiej.

Sformowano ją z dwóch, dość niechętnie odnoszących się do siebie, letnich szkół oficerskich – Związku Strzeleckiego i Drużyn Strzeleckich.

– Odtąd nie ma ani strzelców, ani drużyniaków. Wszyscy jesteście żołnierzami polskimi – przemawiał 108 lat temu Józef Piłsudski. W Polskim Radiu treść przemówienia Marszałka prezentował w 2001 roku Andrzej Krusiewicz:

 

Pierwsza Kompania Kadrowa stała się zalążkiem Legionów Polskich, które, walcząc w I wojnie światowej, przyczyniły się do odzyskania przez nasz kraj niepodległości w 1918 roku. Historyk profesor Andrzej Chwalba z Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2019 roku w Polskim Radiu podkreślił, że Józef Piłsudski od co najmniej 1908 roku liczył na wybuch światowego konfliktu, który mógłby dać Polsce niepodległość, i szykował się do walk z zaborcami:

 

Według różnych źródeł kadrówka liczyła od 145 do 168 żołnierzy. W skład IV plutonu 1. Kompanii Kadrowej wchodził generał Wincent Kowalski (zmarł w 1984 roku). W 1974 roku w Radiu Wolna Europa wspominał entuzjazm żołnierzy:

 

Wśród młodych żołnierzy, którzy przygotowywali się do walk z Rosjanami, był Wacław Graba-Łęcki (zmarł w 1975 roku). W Radiu Wolna Europa odczytywano w 1974 roku jego wspomnienia z pierwszego spotkania z Józefem Piłsudskim:

 

6 sierpnia 1914 roku Pierwsza Kompania Kadrowa rozpoczęła historyczny „Marsz ku Wolności”. Wyruszyła o świcie z krakowskich Oleandrów w stronę Kielc, obalając w okolicach Michałowic rosyjskie słupy graniczne. Po zajęciu Kielc, bezskutecznej próbie przebicia się do Warszawy i wywołania tam powstania, wróciła do Krakowa. W grudniu 1914 roku dała początek Pierwszej Brygadzie Legionów Polskich. Żołnierz Legionów Andrzej Krzyżowski opowiadał w 1968 roku w Polskim Radiu, że Pierwsza Kompania Kadrowa nie znalazła oparcia w miejscowej ludności:

 

W czasie marszu Kadrówki, między 6 a 12 sierpnia 1914 roku, powstała pieśń Pierwszej Kompani Kadrowej. Tekst ułożyli Tadeusz Ostrowski „Oster” i Wacław Graba-Łęcki (nagranie pochodzi z audycji Polskiego Radia „Wspomnienia pisane dźwiękiem” z 1994 roku):

 

W rocznice wyjścia żołnierzy z Krakowa jest organizowany Marsz Szlakiem Pierwszej Kompanii Kadrowej. Jego idea zrodziła się w 1924 roku wśród legionistów, którzy chcieli upamiętnić 10. rocznicę wymarszu Kadrówki.

Sierpień 1914 r. Strzelcy na krakowskich Oleandrach / Fot. NAC

I KOMPANIA KADROWA

Pododdział piechoty utworzony 3 sierpnia 1914 w Krakowie przez Józefa Piłsudskiego z połączenia członków „Strzelca” i Polskich Drużyn Strzeleckich jako zalążek Wojska Polskiego.

28 lipca 1914 roku Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, 1 sierpnia Niemcy Rosji, 3 sierpnia Niemcy Francji i Austro-Węgry Rosji. Rozpoczęła się I wojna światowa.

29 i 30 lipca Józef Piłsudski zarządził częściową mobilizację i koncentrację strzelców. Dzień później podporządkował sobie Polskie Drużyny Strzeleckie, a 2 sierpnia za zgodą władz austriackich rozpoczął mobilizację i koncentrację wszystkich drużyn z Galicji. Tego samego dnia dowódcą kompanii wyznaczył Tadeusza Kasprzyckiego „Zbigniewa”.

3 sierpnia około godz. 18.00 w Oleandrach z członków ZS i PDS sformowano 1 Kompanię Kadrową. 4 i 5 sierpnia kontynuowano organizację i szkolenie kompanii. W skład kompanii wchodziły cztery plutony, a każdy z nich złożony był z czterech dziesięcioosobowych sekcji.

Kompania wymaszerowała 6 sierpnia o godzinie 2:42 w stronę Miechowa, w Michałowicach obalając rosyjskie słupy graniczne. Po zajęciu Kielc i bezskutecznej próbie przebicia się do Warszawy w celu wywołania powstania, Pierwsza Kadrowa powróciła do Krakowa, stając się zalążkiem Legionów Polskich.

Według różnych źródeł stan kompanii wynosił 145-168 żołnierzy. Do składu 1. kompanii kadrowej należy zaliczyć członków tzw. „siódemki” – patrolu Władysława Prażmowskiego „Beliny”, który w nocy z 1 na 2 sierpnia 1914 roku, jako pierwszy oddział Wojska Polskiego przekroczył granicę zaboru austriackiego z zaborem rosyjskim w Kocmyrzowie i 3 sierpnia wieczorem powrócił do Krakowa, a 6 sierpnia wyruszył wraz z kompanią do Miechowa.

Sierpień 1914 r. Strzelcy na krakowskich Oleandrach / Fot. NAC

8 sierpnia 1914 roku w Miechowie nastąpiły pierwsze zmiany personalne. Dotychczasowy dowódca kompanii, Tadeusz Kasprzycki „Zbigniew” odszedł do Komendy Głównej, a jego miejsce zajął Kazimierz Jan Piątek „Herwin”. Dowództwo 1 plutonu objął Modest Słoniowski „Słoń”, oficer PDS, odznaczony „Parasolem”. Tego samego dnia do kompanii przyjęto pierwszych ośmiu ochotników tzw. patrol skautów.

12 sierpnia 1914 roku pierwsza kompania, razem z kompanią drugą Stanisława Tessaro „Zosik” i trzecią Wacława Wieczorkiewicza „Scaevola”, zajęła Kielce.

12 sierpnia 1919 roku w Warszawie, z rozkazu Naczelnego Wodza, zarządzona została zbiórka „kadrowców”. Prawo udziału w zbiórce przysługiwało tylko „tym oficerem, podoficerom i żołnierzom, którzy byli w składzie kompanii kadrowej w linii w dniu 6 sierpnia 1914 roku. Nikomu innemu prawo do wzięcia udziału w niej nie przysługuje pod żadnym pozorem”. „Kadrowcy” po przybyciu do Warszawy mieli się meldować u porucznika Stefana Pomarańskiego w Redakcji „Wiarusa” w Zamku Królewskim.

Marsz Szlakiem Pierwszej Kompanii Kadrowej / Fot. NAC
PROGRAM MARSZU SZLAKIEM I KOMPANII KADROWEJ 2022

MARSZ SZLAKIEM PIERWSZEJ KOMPANII KADROWEJ 2022 – PROGRAM


5 SIERPNIA

KRAKÓW

godz. 15.30: zbiórka uczestników Marszu przy Skwerze Zielińskiego obok pomnika Piłsudskiego

godz. 15.45: przemarsz (najpierw złożenie kwiatów przy pomniku Piłsudskiego) uczestników w kolumnie zorganizowanej z kompanią reprezentacyjną Wojska Polskiego i orkiestrą ulicami Piłsudskiego – Podwalem – św. Anny – na Rynek – przejście Rynkiem w stronę ulicy Szewskiej (zatrzymanie kolumny marszowej i złożenie kwiatów w miejscu przysięgi Tadeusza Kościuszki); następnie obejście Rynku, wejście w ul. Grodzką i dalej na Wawel (wejście od strony ul. Bernardyńskiej)

godz. 17.00: apel w Krypcie pod Wieżą Srebrnych Dzwonów i złożenie kwiatów na grobie Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz na grobie Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, Honorowego Protektora Marszu w latach 2006-2009

godz. 17.30: uroczysta msza św. na Wawelu

godz. 18.40: przemarsz uczestników marszu z asystą wojskową i orkiestrą z Wawelu, przez Pl. o. gen. Adama Studzińskiego (złożenie kwiatów pod Krzyżem Katyńskim) ulicą Grodzką, Rynek Główny, Plac Szczepański. Na Rynku Małym odbywa się lekcja śpiewania

godz. 20.30: uroczysty capstrzyk na Kopcu Józefa Piłsudskiego na krakowskim Sowińcu ze złożeniem ziemi – uroczystość organizowana we współpracy z Komitetem Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego

6 SIERPNIA

KRAKÓW – MICHAŁOWICE – SŁOMNIKI

godz. 7.00: uroczysty apel z udziałem władz państwowych, wojskowych i samorządowych. Po odczytaniu rozkazu rozpoczynającego LVII Marsz Szlakiem Pierwszej Kompanii Kadrowej utworzenie kolumny marszowej

godz. 8.00: uformowanie kolumny przed wejściem na cmentarz i przejście na Kwatery Legionowe, gdzie ciąg dalszy uroczystości zakończony apelem pamięci

godz. 9.45: rozpoczęcie uroczystości, złożenie kwiatów przy pomniku w Michałowicach

godz. 11.30: start drużyn marszowych na szlak „Kadrówki”

godz. 13.00: zawody strzeleckie dla przedstawicieli Marszu i LOK w Słomnikach na strzelnicy w Słomnikach

godz. 16.15-16.30: zgrupowanie drużyn marszowych i ustawienie ich w kolumnę marszową na placu Ludowego Klubu Sportowego Słomniczanka i przejście ul. Kościuszki na Rynek

godz. 17.00: wejście do Słomnik przed pomnikiem gdzie oczekuje kawaleria, uroczystości zgodnie z planem: podniesienie Flagi Państwowej i Hymn Narodowy, przemówienia, wręczenie pucharów z zawodów strzeleckich, ceremonia złożenia kwiatów, pieśń reprezentacyjna Wojska Polskiego

godz. 17.30: przemarsz kolumną marszową z Rynku do Ludowego Klubu Sportowego Słomniczanka

godz. 18.00: uroczystość przed kościołem w Prandocinie z udziałem kawalerii marszowej

7 SIERPNIA

SŁOMNIKI – MIECHÓW

godz.13.30: zgrupowanie uczestników na placu Zespołu Szkół Mechanicznych nr 2 (ul. Bolesława Prusa 2) i przemarsz kolumny ulicami: Składową, Prusa, Konopnickiej, Racławicką, Wesołą i Jagiellońską na Rynek. Na ulicy Wesołej dołącza orkiestra i kawaleria marszowa

godz. 14.00: uroczystości na Rynku (hymn, przemówienia, składanie kwiatów, pieśń reprezentacyjna WP „My Pierwsza Brygada”)

8 SIERPNIA

MIECHÓW – WODZISŁAW

godz. 16.30: zgrupowanie uczestników marszu przed Wodzisławiem przy pamiątkowej tablicy na ulicy Krakowskiej

godz. 16.40: złożenie kwiatów i wymarsz

godz. 17.15: uroczystości na Rynku zgodnie z ceremoniałem i złożenie kwiatów przed historyczną tablicą

godz. 17.45: przemarsz delegacji Kompanii ulicami Pińczowską, Krakowską i Rolniczą na cmentarz

godz. 21.00: zapalenie zniczy na mogiłach na cmentarzu

9 SIERPNIA

WODZISŁAW – JĘDRZEJÓW

godz. 8.00: wymarsz do Jędrzejowa

godz. 17.30: przemarsz ulicami Okrzei i 11 listopada na Plac Kościuszki

godz. 18.00: apel wieczorny połączony z powitaniem na Placu Kościuszki przed Domem Przypkowskich w Jędrzejowie

10 SIERPNIA

JĘDRZEJÓW – CHOINY NAD NIDĄ

godz. 8.00: przemarsz ulicami Okrzei i 11 Listopada przed siedzibę starostwa powiatowego

godz. 8.15: uroczystości zakończone złożeniem kwiatów pod Dębem Niepodległości

godz. 8.30: wymarsz do Choin nad Nidą

godz. 19.00: wybory Komendanta LVIII (43. po wojnie) Marszu Szlakiem I Kompanii Kadrowej w roku 2023

11 SIERPNIA

CHOINY NAD NIDĄ – CHĘCINY – SZEWCE

godz. 9.00: apel poranny i wymarsz na trasę

godz. 20.30: apel na Rynku w Chęcinach

12 SIERPNIA

SZEWCE – KIELCE

godz. 8.00: Szewce, apel poranny przy pomniku upamiętniającym bitwę z września 1944 r. żołnierzy AK pod dowództwem Antoniego Hedy ps. „Szary”

godz. 8.30: wymarsz na trasę do Kielc

godz. 12.00: przemarsz ulicami Szczepaniaka, Huzarską i ks. Piotra Ściegiennego na cmentarz wojskowy

godz. 12.20: złożenie kwiatów na grobach poległych Legionistów i żołnierzy z wojny polskobolszewickiej na cmentarzu wojskowym (ul. Ks. Piotra Ściegiennego)

godz. 12.30-12.50: przemarsz z cmentarza wojskowego ulicami ks. Piotra Ściegiennego, Mariana Sołtysiaka, al. Legionów i ul. Krakowską

godz. 12.50: uroczystość powitania Kadrówki przed Pomnikiem Czynu Legionowego i złożenie wieńca od społeczeństwa

godz. 13.00: przemarsz ulicą Krakowską do skrzyżowania z ulicą Gagarina i złożenie wiązanki pod historyczną figurą Najświętszej Maryi Panny

godz. 13.10: przemarsz ulicami Krakowską – bp. Kaczmarka – Paderewskiego – Sienkiewicza – Dużą – Czerwonego Krzyża

godz. 13.55: wejście pododdziałów na Plac Wolności

godz. 14.00-15.00: uroczystość zakończenia marszu na pl. Wolności, wręczenie odznak i nagród marszowych z udziałem najwyższych władz państwowych, wojskowych i samorządowych, – wręczenie medali i odznak, apel pamięci i salwa honorowa, złożenie kwiatów przed Pomnikiem Józefa Piłsudskiego, okolicznościowe przemówienia, defilada i odejście zorganizowanych pododdziałów ulicami Słowackiego, Seminaryjską, Jana Pawła II na teren Wojewódzkiego Domu Kultury

PROGRAM MARSZU SZLAKIEM I KOMPANII KADROWEJ 2022

MARSZ SZLAKIEM PIERWSZEJ KOMPANII KADROWEJ 2022

„Kadrówka” już w Kielcach

57. Marsz Szlakiem Pierwszej Kompanii Kadrowej przeszedł do historii. Po sześciu dniach wędrówki i pokonaniu 120 kilometrów, grupa 150 piechurów dotarła do celu, którym były Kielce. Oficjalne uroczystości zakończenia marszu odbyły się na Placu Wolności. Jan Józef Kasprzyk, szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, że 108 lat temu strzelcy pod wodzą komendanta Józefa Piłsudskiego, którzy  wyszli z krakowskich Oleandrów, aby bić się o wolną Polskę, byli budzicielami sumień narodu polskiego. Jak dodał, w Kielcach...

Czytaj więcej
HISTORIA W RADIU KIELCE - POWSTANIE WARSZAWSKIE